نمایش مبدأ برای رده:سرج ارستر

'''سرج ارستر''' یا '''وسیله حفاظت در برابر اضافه‌ولتاژ''' (Surge Protective Device – SPD) تجهیزی الکتریکی است که با محدود کردن اضافه‌ولتاژهای گذرا و هدایت جریان‌های ناشی از صاعقه، کلیدزنی یا پدیده‌های القایی، از تجهیزات الکتریکی، الکترونیکی و مخابراتی محافظت می‌کند. این تجهیز یکی از مهم‌ترین اجزاء سیستم حفاظت داخلی در برابر صاعقه و ضربه‌های الکتریکی است.

== اهمیت سرج ارستر ==
وجود اضافه‌ولتاژهای لحظه‌ای (Transient Overvoltages) می‌تواند موجب:
* تخریب تجهیزات الکترونیکی حساس  
* آسیب به PLC، HMI، درایو، سرور و تجهیزات کنترلی  
* خرابی تابلوهای برق و سیستم UPS  
* ریست شدن سیستم‌های ابزار دقیق  
* افزایش EMI/EMC و ایجاد خطا در شبکه‌های صنعتی  

سرج ارستر با کاهش پیک ولتاژ و فراهم‌سازی مسیر تخلیه سریع جریان، نقش حیاتی در پایداری و سلامت سیستم دارد.

== عوامل ایجاد اضافه‌ولتاژ ==
اضافه‌ولتاژهای گذرا در محیط‌های صنعتی و ساختمانی معمولاً ناشی از موارد زیر هستند:
* صاعقه مستقیم یا غیرمستقیم و القای الکترومغناطیسی  
* سوئیچینگ بارهای بزرگ (ژنراتور، ترانسفورماتور، موتور)  
* قطع و وصل کنتاکتورهای قدرت  
* کلیدزنی بانک خازنی  
* خطاهای شبکه و تغییرات ناگهانی ولتاژ  
* القای خطوط مخابرات، شبکه و دیتا  

== ساختار و مکانیزم عملکرد ==
سرج ارسترها معمولاً از اجزاء زیر تشکیل شده‌اند:
* '''وریستور MOV''' (Metal Oxide Varistor)  
* '''گپ گازی GDT''' (Gas Discharge Tube)  
* '''Spark Gap / Air Gap'''  
* '''دیود TVS''' (Transient Voltage Suppression) برای مدارات حساس  
* '''فیلترهای EMI و شبکه‌های RC'''  

مکانیزم عملکرد مبتنی بر:
* کاهش امپدانس لحظه‌ای مسیر  
* تخلیه جریان سرج به زمین  
* محدود کردن ولتاژ خروجی تا سطح ایمن تجهیزات  

== انواع سرج ارستر ==
SPDs براساس استانداردهای {{رمز|IEC 61643}} و {{رمز|EN 61643}} به سه کلاس اصلی تقسیم می‌شوند:

=== نوع 1 (Type 1) ===
* مناسب حفاظت در ورودی اصلی ساختمان  
* قابلیت تحمل موج صاعقه {{رمز|10/350 μs}}  
* استفاده در ساختمان‌های دارای سیستم صاعقه‌گیر خارجی (LPS)  
* جریان اسمی تخلیه تا {{رمز|Iimp}} با مقدارهای 12.5kA، 25kA یا بیشتر  

=== نوع 2 (Type 2) ===
* مناسب تابلوهای توزیع و تابلو برق صنعتی  
* جهت حذف اضافه‌ولتاژهای ناشی از کلیدزنی و القائی  
* موج تست استاندارد {{رمز|8/20 μs}}  
* بیشترین کاربرد در تابلوهای LV و تابلوهای موتور کنترل  

=== نوع 3 (Type 3) ===
* حفاظت تجهیزات حساس (کامپیوتر، PLC، HMI، اینورتر)  
* ترکیبی از فیلتر + ارستر ولتاژ پایین  
* نصب نزدیک مصرف‌کننده (Point-of-Use Protection)  

== پارامترهای کلیدی در انتخاب <ref name="spd">SPD مخفف Surge Protective Device است و برای حفاظت در برابر اضافه ولتاژ به کار می‌رود.</ref>  SPD  ==
انتخاب صحیح سرج ارستر باید بر اساس موارد زیر باشد:
* سطح حفاظت {{رمز|Up}} (Voltage Protection Level)  
* جریان اسمی تخلیه {{رمز|In}}  
* جریان ماکزیمم تخلیه {{رمز|Imax}}  
* نوع شبکه (TN، TT، IT)  
* ولتاژ نامی {{رمز|Uc}}  
* زمان پاسخ (Response Time)  
* هماهنگی و Stage Coordination بین ارسترهای Type 1, 2, 3  
* وجود یا عدم وجود سیستم صاعقه‌گیر خارجی

== محل نصب صحیح ==
سرج ارسترها باید مطابق زنجیره حفاظتی نصب شوند:

* **ورودی اصلی برق** →  SPD <ref name="spd" /> نوع 1  
* **تابلوهای توزیع داخلی** → SPD نوع 2  
* **نزدیک به تجهیزات حساس** → SPD نوع 3  

نصب اشتباه (مثلاً در مسیر نول یا بدون هم‌بندی ارت) باعث ناکارآمدی کامل سیستم می‌شود.

== کاربردهای صنعتی ==
سرج ارستر در اکثر کاربردهای حیاتی استفاده می‌شود:
* تابلو برق LV و MV  
* درایوهای AC، سروو و موتورهای حساس  
* سیستم‌های PLC، SCADA و ابزار دقیق  
* مراکز داده و شبکه‌های IT  
* ساختمان‌های تجاری و صنایع سنگین  
* سیستم‌های خورشیدی و نیروگاه‌های فتوولتائیک  
* خطوط مخابراتی، آنتن، CCTV، شبکه و Fire Alarm  

== استانداردها ==
تجهیزات SPD باید با استانداردهای زیر همخوانی داشته باشند:
* {{رمز|IEC 61643-11}} – عملکرد و آزمون SPDs  
* {{رمز|IEC 60364-5-53}} – حفاظت اضافه‌ولتاژ در تاسیسات  
* {{رمز|IEC 62305}} – حفاظت صاعقه  
* {{رمز|UL 1449}} – استاندارد آمریکایی SPD  

== برندهای معتبر سرج ارستر ==
برندهای مطرح جهانی:
* '''Dehn''' – تخصصی‌ترین برند SPD و حفاظت صاعقه  
* '''OBO Bettermann''' – ارسترهای صنعتی Type 1/2/3  
* '''Phoenix Contact''' – SPD برای خطوط برق و دیتا  
* '''ABB / Furse''' – حفاظت کامل صاعقه  
* '''Schneider Electric''' – SPD در تابلوهای توزیع  
* '''Hakelsan, nVent Erico''' – تجهیزات حرفه‌ای زمین و SPD  

== وضعیت بازار ایران==
در ایران، بازار SPD به دلیل افزایش استفاده از:
* درایوها  
* PLC و تجهیزات حساس  
* سیستم‌های خورشیدی  
* تابلوهای هوشمند  
* سیستم‌های IT  

رشد قابل توجهی داشته است. در لاله‌زار برندهای OBO، DEHN، Hakelsan و Phoenix Contact بیشترین تقاضا را دارند.
==سایر تجهیزات کلیدزنی و حفاظت==
<categorytree mode="all" hideprefix="always" depth="0">کلیدزنی و حفاظت</categorytree>
{{ContactUs}}
[[رده: حفاظت جانبی]]
[[رده:کلیدزنی و حفاظت]]