رده:رله های برنامه پذیر

رله برنامه‌پذیر یا Programmable Relay / Smart Relay یک کنترلر دیجیتال compact است که برای پیاده‌سازی منطق‌های کنترلی ساده تا متوسط در ماشین‌آلات، تابلوهای برق و سیستم‌های اتوماسیون سبک استفاده می‌شود. رله برنامه‌پذیر از نظر عملکرد بین رله‌های کلاسیک و PLCهای صنعتی قرار می‌گیرد و معمولاً دارای ورودی/خروجی محدود، صفحه‌نمایش داخلی، تایمرها، شمارنده‌ها و قابلیت برنامه‌ریزی ساده است.

این تجهیزات برای جایگزینی مدارهای فرمان رله‌ای سنتی طراحی شده‌اند و امکان توسعه سریع، کاهش سیم‌کشی، افزایش قابلیت اطمینان و انعطاف‌پذیری بالا را فراهم می‌کنند.

رله‌های برنامه‌پذیر به دلیل ویژگی‌های زیر کاربرد گسترده‌ای در سیستم‌های کنترل دارند:

• کاهش حجم سیم‌کشی و تجهیزات فرمان
• امکان اصلاح سریع منطق کنترلی بدون تغییر سخت‌افزار
• هزینه بسیار کمتر نسبت به PLC
• مناسب پروژه‌های کوچک و متوسط
• قابلیت توسعۀ مناسب با ماژول‌های ورودی و خروجی
• داشتن HMI کوچک داخلی برای تنظیمات و مانیتورینگ

به همین دلیل، Smart Relayها استاندارد رایج در ماشین‌آلات سبک، تابلوهای پمپ، خطوط کوچک تولید و سیستم‌های BMS ساده هستند.

• کنترل پمپ‌های تک‌محوره و چندمحوره
• کنترل سطح مخازن (Level Control)
• سیستم‌های تهویه صنعتی و HVAC
• ماشین‌آلات بسته‌بندی سبک
• کنترل آسانسورهای کوچک و بالابرها
• اتوماسیون ساختمان و BMS
• مدارهای روشنایی هوشمند
• خطوط نیمه‌اتوماتیک کوچک
• کنترل چیلر، دیگ بخار، کمپرسور و فن‌ها

• پردازنده داخلی (CPU)
• ورودی‌های دیجیتال (DI) و در برخی مدل‌ها ورودی آنالوگ (AI)
• خروجی‌های دیجیتال (DO) — رله‌ای یا ترانزیستوری
• نمایشگر LCD یا LED
• دکمه‌های کنترلی (Navigation Keys)
• منبع تغذیه داخلی (AC یا DC)
• حافظه برنامه‌نویسی داخلی
• پورت ارتباطی (USB، RS485، Modbus)

این تجهیزات معمولاً در قالب یک دستگاه یکپارچه (All‑in‑one) عرضه می‌شوند.

رله‌های برنامه‌پذیر، برخلاف رله‌های معمولی، امکانات زیر را ارائه می‌کنند:

• تایمرهای چندحالته (On‑Delay، Off‑Delay، Star‑Delta و …)
• شمارنده‌ها (Counter)
• مقایسه‌گرها و توابع منطقی
• PWM در مدل‌های پیشرفته
• RTC (ساعت واقعی) برای برنامه‌های زمان‌بندی
• کنترل چندسنسور به‌طور هم‌زمان
• ثبت وضعیت و خطاها

اغلب رله‌های برنامه‌پذیر، برنامه‌نویسی را از طریق:

• Ladder Diagram (LD)
• Function Block Diagram (FBD)
• بلوک‌های آماده (Macro Blocks)

انجام می‌دهند. در بسیاری از مدل‌ها، برنامه‌نویسی از طریق کامپیوتر یا حتی از طریق خود دستگاه و نمایشگر داخلی انجام می‌شود.

رله برنامه‌پذیر (Smart Relay):

• تعداد I/O محدود (معمولاً 6 تا 40 نقطه)
• مناسب برای اتوماسیون ساده
• قیمت پایین‌تر
• ابعاد کوچک
• برنامه‌نویسی ساده

PLC صنعتی:

• I/O بسیار گسترده و ماژولار
• مناسب کنترل‌های پیچیده
• قابلیت سرعت بالا و عملکرد Real‑Time
• پروتکل‌های متعدد صنعتی
• مناسب کارخانجات و اتوماسیون سنگین

به طور خلاصه، Smart Relay پاسخ‌گوی نیازهای کنترلی سبک و متوسط است و جایگزین اقتصادی PLC محسوب می‌شود.

• ورودی دیجیتال: 6 تا 20 DI
• ورودی آنالوگ: 2 تا 8 AI (در مدل‌های خاص)
• خروجی دیجیتال: 4 تا 16 DO
• نوع خروجی: رله‌ای، ترانزیستوری یا ترایاک
• تغذیه: 24VDC / 230VAC
• پشتیبانی از Modbus RTU در مدل‌های ارتباطی
• کلاس حفاظتی IP20 یا IP40

بسیاری از رله‌های برنامه‌پذیر قابلیت افزودن ماژول‌های زیر را دارند:

• ماژول ورودی دیجیتال
• ماژول خروجی رله‌ای یا ترانزیستوری
• ماژول آنالوگ
• ماژول ارتباطی (RS485، CAN، Ethernet)
• HMI اکسترنال

رله‌های برنامه‌پذیر معمولاً مطابق استانداردهای زیر تولید می‌شوند:

• IEC 61131-2 — تجهیزات PLC و کنترل‌های قابل‌برنامه‌ریزی
• IEC 61010 — الزامات ایمنی تجهیزات الکتریکی
• IEC 60255 — رله‌ها و کنترلرهای اندازه‌گیری

• کاهش فضای تابلو
• قیمت مناسب
• افزایش انعطاف‌پذیری مدار فرمان
• زمان نصب کوتاه
• قابلیت برنامه‌نویسی و تغییر منطق
• مصرف انرژی پایین
• نگهداری آسان

• Siemens LOGO!
• Schneider Electric Zelio Logic
• Mitsubishi Alpha Series
• Omron Smart Relay
• ABB CL Series
• Eaton Easy Series
• Facon / Delta Micro PLCs

در بازار لاله‌زار، شناخته‌شده‌ترین و پرفروش‌ترین مدل‌ها عبارتند از:

• Siemens LOGO! — محبوب‌ترین Smart Relay بازار
• Schneider Zelio — کیفیت بالا و کاربری راحت
• Eaton EASY — مناسب ماشین‌سازی
• مدل‌های اقتصادی: Delta، Xinje، Wecon

بازار تقاضا عمدتاً مربوط به:

• صنایع کوچک
• تابلوهای پمپ
• تهویه و چیلر
• ماشین‌آلات سبک
• پروژه‌های ساختمانی هوشمند

به سبب قیمت مناسب و نیاز گسترده، رله‌های برنامه‌پذیر یکی از کالاهای پرمصرف اتوماسیون در لاله‌زار محسوب می‌شوند.