رده:تجهیزات ضد انفجار

تجهیزات ضدانفجار به مجموعه‌ای از ابزارها، تجهیزات الکتریکی، ابزاردقیق و سامانه‌های کنترل گفته می‌شود که بر اساس استانداردهای IEC، ATEX و NEC برای کار در محیط‌های مستعد انفجار طراحی شده‌اند. این تجهیزات قادرند در حضور گازهای قابل اشتعال، بخارات هیدروکربنی، گردوغبار قابل انفجار یا ابرهای ذرات معلق، بدون ایجاد نقطهٔ اشتعال عمل کنند و ایمنی فرایند را تضمین نمایند.

این تجهیزات در قلب صنایع فرایندی مانند نفت، گاز، پتروشیمی، حفاری، داروسازی و سیلوها به‌کار می‌روند و بخشی حیاتی از سیستم مدیریت خطر انفجار (Explosion Risk Management) محسوب می‌شوند.

خطرات محیط‌های Ex بر اساس سه عامل ارزیابی می‌شود:

1. منبع اشتعال (Ignition Source)
2. سوخت قابل اشتعال (Fuel)
3. اکسیژن

هدف طراحی ضدانفجار حذف یا کنترل «منابع اشتعال» است. منابع اشتعال شامل جرقهٔ الکتریکی، حرارت سطحی، تخلیهٔ الکترواستاتیکی، تماس مکانیکی، قوس الکتریکی و افزایش دمای قطعات الکتریکی است.

• IEC 60079 — استاندارد جامع تجهیزات Ex در سطح جهانی.
• ATEX Directive 2014/34/EU — قوانین اروپا برای تجهیزات در محیط‌های قابل‌انفجار.
• IECEx Scheme — سیستم صدور تأییدیه جهانی برای تجهیزات ضدانفجار.
• NEC 500/505 (آمریکا) — طبقه‌بندی Class/Division و Class/Zone.

بر اساس ATEX/IEC:

• Zone 0 — حضور دائمی گاز قابل‌انفجار
• Zone 1 — احتمال حضور در شرایط عادی
• Zone 2 — حضور در شرایط غیرعادی

گردوغبار:

• Zone 20 — حضور دائمی
• Zone 21 — حضور متناوب
• Zone 22 — حضور اتفاقی

بر اساس NEC (آمریکا):

• Class I — گاز
• Class II — گردوغبار
• Class III — الیاف قابل‌اشتعال

با تقسیم‌بندی Division 1 / Division 2.

تجهیزات Ex بر اساس مکانیزم حفاظت طراحی می‌شوند. مهم‌ترین روش‌ها عبارت‌اند از:

• Ex d — Flameproof / Flame Containment

محفظه‌ای طراحی می‌شود که انفجار داخلی را تحمل کرده و از گسترش آن جلوگیری می‌کند.

• Ex e — Increased Safety

با افزایش فاصلهٔ الکتریکی، حذف منابع جرقه و کنترل دمای سطحی، احتمال اشتعال از بین می‌رود.

• Ex i — Intrinsically Safe

محدود کردن انرژی الکتریکی و حرارتی در سطحی که امکان اشتعال وجود نداشته باشد (IS Loop).

• Ex p — Pressurized / Purged Enclosure

داخل محفظه تحت فشار مثبت قرار گرفته تا ورود گازهای قابل اشتعال جلوگیری شود.

• Ex t — Dust Explosion Protection

طراحی ویژه در برابر نفوذ و اشتعال گردوغبار قابل انفجار.

• Ex m — Encapsulation

پوشش رزینی برای جلوگیری از تماس اجزای خطرناک با محیط.

• Ex n — Non‑sparking Equipment

برای Zone 2 و محیط‌هایی با احتمال کم انفجار.

• سنسورهای ابزاردقیق Ex

ترانسمیتر فشار، دما، سطح، دبی با مدرک IECEx/ATEX.

• الکتریکال ضدانفجار

موتورهای Ex d، کلیدها، سوییچ‌گیرها، سافت‌استارتر و تابلوهای فلز مقاوم در برابر انفجار.

• جعبه‌اتصال و گلندهای ضدانفجار

Cable Gland، Junction Box، Enclosure با استاندارد Ex d/e/t.

• Actuator و شیرهای صنعتی Ex

شیر کنترلی، پوزیشنر پنوماتیک/الکتریکی، سلونوئید ولو ضدانفجار.

• تجهیزات کنترل و شبکه Ex

PLC ضدانفجار، ریموت I/O در Zone 1، ماژول‌های Profibus/FF ضدجرقه (IS).

• واحدهای فرایندی نفت، گاز، پتروشیمی
• اتاقک‌های اندازه‌گیری گاز (Metering Skid)
• تأسیسات CNG، LPG و LNG
• کارخانه‌های تولید رنگ، رزین و چسب
• سکوهای دریایی و دکل‌های حفاری
• سیلوها و صنایع غلات (گردوغبار قابل اشتعال)
• واحدهای پرخطر مانند تانک‌فارم و مخازن ذخیره

• انتخاب صحیح بر اساس Zone و گروه گاز (Gas Group IIA/IIB/IIC)
• انتخاب سطح دمایی مناسب (Temperature Class T1 تا T6)
• استفاده از گلند و کابل‌های تأییدشده Ex
• رعایت فاصلهٔ creepage و clearance
• نصب بر اساس IEC 60079-14
• تست دوره‌ای و بازرسی نظارتی بر اساس IEC 60079-17